Nawożenie rzędowe i startowe – kiedy umieszczenie nawozu blisko nasion zwiększa wykorzystanie składników?
W nawożeniu liczy się nie tylko rodzaj nawozu i jego dawka. Znaczenie ma również miejsce, w którym składniki pokarmowe zostaną umieszczone w glebie. Zamiast rozsiewać nawóz równomiernie na całej powierzchni pola, część dawki można podać w pasie lub rzędzie znajdującym się w pobliżu rozwijającego się systemu korzeniowego. Takie rozwiązanie określa się jako nawożenie zlokalizowane lub rzędowe, a niewielką dawkę podawaną podczas siewu w celu wsparcia początkowego rozwoju roślin – nawożeniem startowym.
Metoda może poprawić dostęp roślin do składników w pierwszych tygodniach wzrostu, zwłaszcza gdy rozwój korzeni jest ograniczony przez niską temperaturę gleby lub gdy chodzi o składniki słabo przemieszczające się w profilu glebowym. Nie oznacza to jednak, że nawóz należy umieszczać możliwie najbliżej nasion. Odległość, dawka i rodzaj nawozu mają zasadnicze znaczenie dla bezpieczeństwa kiełkujących roślin. Planując zakup nawozów, warto wcześniej porównać dostępne nawozy i ich aktualne ceny, zwracając uwagę nie tylko na koszt tony produktu, ale przede wszystkim na jego skład i przeznaczenie.
Po co lokalizować nawóz w pobliżu rzędu?
Przy nawożeniu powierzchniowym składniki są rozprowadzone na znacznie większej objętości gleby. Przy aplikacji zlokalizowanej ich część znajduje się w strefie, do której młode korzenie mogą dotrzeć stosunkowo szybko.
Ma to szczególne znaczenie w przypadku fosforu. Pierwiastek ten przemieszcza się w glebie przede wszystkim na niewielkie odległości w drodze dyfuzji, dlatego dostęp młodej rośliny do fosforu w znacznym stopniu zależy od rozwoju systemu korzeniowego i od tego, gdzie znajduje się dostępna pula składnika.
Niska temperatura gleby spowalnia zarówno wzrost korzeni, jak i dyfuzję składników w kierunku ich powierzchni. Dlatego reakcja kukurydzy na nawożenie startowe jest częściej obserwowana w chłodnych warunkach wiosennych oraz w systemach uproszczonej uprawy z dużą ilością resztek pozostawionych na powierzchni.
Gdzie umieszcza się nawóz startowy?
Nie istnieje jedna odległość właściwa dla wszystkich gatunków, nawozów i stanowisk. W doświadczeniach oraz zaleceniach dotyczących kukurydzy często stosuje się układ określany jako „2 × 2”, czyli około 5 cm obok rzędu i około 5 cm poniżej nasion. Pozwala on umieścić składniki wystarczająco blisko rozwijających się korzeni, a jednocześnie ograniczyć ryzyko uszkodzenia kiełkujących roślin.
Stosowana jest również aplikacja nawozu bezpośrednio w bruździe siewnej, jednak wymaga ona znacznie większej ostrożności. Bezpieczna dawka zależy m.in. od gatunku rośliny, rodzaju nawozu, jego indeksu solnego, wilgotności gleby i odległości między nawozem a nasionami. Nie można więc automatycznie przenosić zaleceń dotyczących jednego produktu czy jednej uprawy na inne warunki.
POLFERT: wysoka koncentracja składników wymaga ostrożności
W Poradniku nawożenia POLFERT przy omawianiu nawozów typu DAP zwracamy uwagę na ich wysoką koncentrację składników – typowy DAP 18-46 dostarcza około 18% azotu oraz 46% P2O5. Taki nawóz nie powinien być bezrefleksyjnie umieszczany bezpośrednio przy nasionach. Przy nawożeniu zlokalizowanym trzeba uwzględnić zarówno dawkę, jak i bezpieczną odległość od materiału siewnego.
Dlaczego zbyt mała odległość może być problemem?
Nawozy mineralne zwiększają stężenie soli w roztworze glebowym. Jeżeli duża ich ilość znajdzie się bezpośrednio przy nasionach, może dojść do ograniczenia pobierania wody przez kiełkującą roślinę i uszkodzenia siewek. Ryzyko wzrasta szczególnie przy małej wilgotności gleby.
W przypadku części nawozów azotowych dochodzi dodatkowo ryzyko toksycznego działania amoniaku. Dotyczy to m.in. mocznika oraz fosforanu diamonowego DAP. Fosforan amonu DAP 18-46 jest skoncentrowanym źródłem azotu i fosforu, dlatego przy stosowaniu go jako nawozu startowego szczególnego znaczenia nabierają dawka oraz odpowiednia odległość od nasion.
Z tego powodu „więcej nawozu przy nasieniu” nie oznacza lepszego efektu. Istotą nawożenia startowego jest udostępnienie niewielkiej, właściwie dobranej ilości składników w zasięgu młodego systemu korzeniowego.
Chłodna gleba zwiększa znaczenie dobrego umiejscowienia fosforu
Problem niedostatecznego pobierania fosforu może pojawić się nawet wtedy, gdy analiza gleby nie wskazuje jego wyraźnego niedoboru. Przy niskiej temperaturze korzenie rozwijają się wolniej, a przemieszczanie fosforu w glebie jest ograniczone. Roślina może więc mieć przejściowo utrudniony dostęp do składnika znajdującego się poza strefą aktywności młodych korzeni.
Znaczenie może mieć także sposób uprawy. Duża ilość resztek roślinnych pozostawionych na powierzchni ogranicza wiosenne nagrzewanie gleby, dlatego w systemach bezorkowych i przy dużej ilości pozostałości po poprzedniej uprawie korzyści z nawożenia startowego bywają bardziej widoczne.
Nie należy jednak utożsamiać szybszego początkowego wzrostu z gwarancją wyższego plonu. Rośliny, które początkowo rozwijają się wolniej, mogą w sprzyjających warunkach później częściowo lub całkowicie nadrobić tę różnicę.
Co pokazują badania naukowe?
Dorissant, Clark i Kovács w badaniu opublikowanym w 2025 roku w „Agronomy Journal” oceniali nawożenie startowe kukurydzy na stanowiskach o wystarczającej zasobności w fosfor. Doświadczenia prowadzono w trzech lokalizacjach w Dakocie Południowej w latach 2021–2023. Porównywano m.in. aplikację nawozu w bruździe siewnej oraz umieszczenie go około 5 cm z boku i 5 cm poniżej nasion.
W porównaniu z kontrolą nawożenie startowe zwiększało wczesny wzrost roślin, produkcję suchej masy oraz pobranie azotu i fosforu. Efekty te nie przełożyły się jednak na wzrost plonu ziarna. Autorzy wskazali, że na badanych, zasobnych w fosfor stanowiskach nawożenie startowe nie było konieczne do zwiększenia plonu. To dobry przykład pokazujący, dlaczego nawożenie startowe należy dopasowywać do warunków konkretnego pola, a nie traktować jako obowiązkowy zabieg.
Nawożenie startowe jest częścią całego bilansu
Składników podanych podczas siewu nie należy traktować jako dodatku, którego nie uwzględnia się w planie nawożenia. Azot, fosfor czy potas zastosowane startowo są częścią całkowitej dawki przeznaczonej dla uprawy.
Jednocześnie ze względów bezpieczeństwa ilość nawozu umieszczanego bardzo blisko nasion jest zwykle ograniczona. W przypadku roślin o dużych wymaganiach pokarmowych oznacza to, że pozostała część potrzebnych składników musi zostać dostarczona w inny sposób – przedsiewnie, zlokalizowanie w większej odległości od nasion lub pogłównie, zależnie od składnika i przyjętej technologii.
Punktem wyjścia powinny pozostać analiza gleby, wymagania pokarmowe uprawy i zakładany poziom plonowania. Dopiero na tej podstawie można zdecydować, jaka część zaplanowanej dawki może zostać wykorzystana jako nawożenie startowe.
Precyzja aplikacji ma znaczenie
W nawożeniu rzędowym niewielka różnica w położeniu redlicy może zmienić odległość między nawozem a nasionami. Dlatego ważny jest nie tylko właściwy produkt, ale także prawidłowe ustawienie i stan techniczny aplikatora czy siewnika.
Jeżeli nawóz ma znajdować się obok rzędu, powinien być umieszczany na możliwie stabilnej głębokości i w powtarzalnej odległości. Przy zbyt małej odległości rośnie ryzyko uszkodzeń, natomiast przy zbyt dużej część korzyści wynikających z lokalizacji nawozu może zostać utracona.
Kiedy warto rozważyć nawożenie startowe?
Największego uzasadnienia można szukać tam, gdzie warunki ograniczają dostęp młodych roślin do składników: na stanowiskach o niższej zasobności, przy chłodnej glebie, w systemach z dużą ilością resztek roślinnych oraz w sytuacjach, gdy początkowy rozwój systemu korzeniowego jest spowolniony.
Nie jest to jednak technologia automatycznie zwiększająca plon na każdym polu. Jej przewaga polega przede wszystkim na precyzyjnym umieszczeniu części składników w strefie, z której młoda roślina może je szybko pobrać. O tym, czy przyniesie to korzyść ekonomiczną, decydują konkretne warunki stanowiska, zasobność gleby, przebieg pogody, zastosowany nawóz i technologia siewu.
Autor: Robert Grelewicz, profil autora
Źródła
POLFERT, „Fosfor i azot w jednym? Poznaj zalety stosowania nawozów typu DAP”: https://polfert.com.pl/poradnik-nawozenia/fosfor-i-azot-w-jednym-poznaj-zalety-stosowania-nawozow-typu-dap
Dorissant L., Clark J., Kovács P. (2025), „Corn growth and yield response to starter fertilizer in phosphorus-sufficient soils”, Agronomy Journal, 117, e70079: https://doi.org/10.1002/agj2.70079
Roth G.W., Beegle D.B., Heinbaugh S.M., Antle M.E. (2006), „Starter Fertilizers for Corn on Soils Testing High in Phosphorus in the Northeastern USA”, Agronomy Journal, 98(4), 1121–1127: https://doi.org/10.2134/agronj2005.0220
